Wyniki wyborów połówkowych w USA przyniosły zaskakujące i zdecydowane zwycięstwo Partii Demokratycznej, określane mianem „niebieskiego tsunami”. Decyzja wyborców w istotny sposób wpłynęła na zmianę sytuacji politycznej Stanów Zjednoczonych, zarówno jeśli chodzi o jej wymiar wewnętrzny, jak i międzynarodowy. Co więcej, rezultat głosowania przyniósł też określone, dalekosiężne konsekwencje dla pozycji najpotężniejszego polityka na naszej planecie, czyli prezydenta Donalda Trumpa.

Autor: dr Jakub Stępień
W ciągu ostatnich kilkunastu dni obserwowaliśmy szereg najróżniejszych opinii dotyczących wyników tzw. „Midterms”, czyli wyborów połówkowych w Stanach Zjednoczonych. Żywiołowa reakcja uczestników dyskursu publicznego nie powinna dziwić – ze względu na kluczową rolę jaką pełni USA na arenie międzynarodowej, wszelkie wybory odbywające się w tym państwie wiążą się z istotnymi konsekwencjami w różnych dziedzinach współczesnej rzeczywistości społeczno-politycznej. Biorąc zaś pod uwagę ich wyniki, w połączeniu ze specyfiką relacji pomiędzy organami amerykańskiej egzekutywy i legislatywy, ich skutki mogą w znaczący sposób wpłynąć na działania USA tak w polityce wewnętrznej, jak i zewnętrznej przez kolejne dwa lata.
Poniższy tekst stanowi próbę udzielenia kompleksowego, ale syntetycznego komentarza na temat poszczególnych decyzji podjętych przez amerykańskich wyborców przy urnach wyborczych. Rozważania będzie składały się z trzech części. W pierwszej przyjrzymy się wynikom wyborów Midterms i najważniejszym zmianom, jakie przyniosły one na politycznej mapie Stanów Zjednoczonych. W drugiej spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, co skłoniło Amerykanów do takich, a nie innych decyzji przy urnach. Na koniec zastanowimy się, jakie mogą być ich konsekwencje – zarówno dla pozycji Donalda Trumpa w Białym Domu i jego relacji z Partią Republikańską, jak i dla amerykańskiej sceny politycznej oraz miejsca Stanów Zjednoczonych na arenie międzynarodowej.
Wyniki wyborów, czyli „niebieskie tsunami”
Jeszcze przed dniem wyborów połówkowych, na podstawie dostępnych badań opinii publicznej, dopuszczano, w związku ze zmianami preferencji wyborczych, iż w Stanach Zjednoczonych może dojść do zjawiska tzw. blue wave, czyli wyraźnego zwycięstwa Partii Demokratycznej w poszczególnych stanach. Jednakże przypadek tegorocznych wyborów jest szczególny, ponieważ skala zwycięstw Demokratów zaskoczyła dużą część komentatorów do tego stopnia, iż zaczęto mówić nie tyle o fali, ale wręcz o „bluenami”, czyli „niebieskim tsunami”.
Członkowie Partii Demokratycznej odzyskali bowiem nie tylko kontrolę nad Izbą Reprezentantów, zdobywając ponad 250 mandatów, ale udało im się uzyskać większość w Senacie (56 miejsc). Tym samym to przedstawiciele właśnie tej partii zdobyli większość w obu izbach Kongresu Stanów Zjednoczonych, zyskując (od stycznia 2027 roku) dominujący wpływ na kształt i treść amerykańskiej legislatury na poziomie federalnym.
Na swoiste zwiększenie poczucia historycznego sukcesu Demokratów wpływa nie tylko sam końcowy wynik, ale również mapa zwycięstw kandydatów tej partii politycznej. Otóż, w przestrzeni publicznej szerokim echem poniosły się porażki Republikanów w tych stanach, które od dziesięcioleci uznawane były za „republikańskie twierdze’.
W tym kontekście wydaje się, iż wręcz symbolicznego znaczenia nabiera „odwrócenie” (tzw. flip) miejsca w senacie i stanowiska gubernatora w Teksasie, stanie, który w kulturze masowej jawi się jako ostoja konserwatywnego trybu życia i jeden z bastionów Partii Republikańskiej. Tymczasem, senatorem tego stanu został James Talarico, były nauczyciel i pastor, deklarujący się jako przedstawiciel umiarkowanego skrzydła Demokratów, który w swoim programie koncentruje się na próbach ograniczenia aktywności korupcyjnej w polityce. Mówił ponadto o obniżeniu kosztów życia rodzin, których członkowie pozostają aktywni na rynku pracy oraz wypracowywaniu rozwiązań koncyliacyjnych w celu rozwiązania bieżących kryzysów życia społecznego (np. mieszkalnictwa). Jest to pierwsza tego typu sytuacja od 1988 roku. Co więcej, w tych samych wyborach, gubernatorką została Gina Hinojosa, pierwsza w historii kobieta pochodzenia latynoskiego.

Za sukcesy Partii Demokratycznej o podobnym wymiarze symbolicznym można uznać zwycięstwo w wyborach do senatu Demokratów w Kansas (pierwszy raz od 1932 roku), Ohio oraz Maine (po raz pierwszy od 1988 roku).
Z kolei zwycięstwo kandydata ww. środowiska politycznego w Michigan ma nieco inny wymiar – senatorem został tam bowiem Abdul El-Sayed, syn imigrantów z Egiptu, który będzie pierwszym w historii muzułmaninem zasiadającym w Senacie USA.
Przyczyny klęski Republikaów, czyli dlaczego tym razem Donaldowi Trumpowi się nie udało?
W debacie publicznej wskazuje się na szereg, w mniejszym lub większym stopniu powiązanych ze sobą czynników, które wpłynęły na przedstawiony powyżej wynik wyborów. Na podstawie wypowiedzi różnorakich komentatorów bieżącego życia politycznego w USA można wyróżnić trzy zasadnicze grupy przyczyn klęski Partii Republikańskiej.
Pierwsza z nich dotyczy stosunku do prezydentury Donalda Trumpa. Ta grupa obejmuje swoim zakresem szereg zarzutów wobec tak kierunków polityki obecnej administracji prezydenta Stanów Zjednoczonych, jak i sposobu jej prowadzenia.
Wyborcy swoimi głosami wyrazili zatem sprzeciw wobec odejścia Donalda Trumpa od postulatów przedstawianych w trakcie kampanii wyborczej dotyczących hasła America First – które miało oznaczać skoncentrowanie się obecnego prezydenta na sytuacji wewnętrznej USA, ograniczeniu zobowiązań na arenie międzynarodowej poprzez zakończenie trwających konfliktów zbrojnych i nieangażowanie się w kolejne. Tymczasem, Donald Trump z miesiąca na miesiąc coraz mocniej angażuje amerykańskie zasoby (w tym przede wszystkim militarne) w różnorakie działania o charakterze międzynarodowym, z czego najbardziej uciążliwym dla obywateli przedsięwzięciem pozostaje konflikt z Islamską Republiką Iranu, realnie przekładająca się na zwiększenie kosztów codziennego życia. W tym kontekście obecny pozostaje również zarzut przesadnej podległości Donalda Trumpa i jego administracji polityce Binjamina Netaniahu, premiera Izraela, zdeterminowanego, by kontynuować konflikt zbrojny z Iranem, przy wykorzystaniu wsparcia Stanów Zjednoczonych.
Negatywnie ocenione zostały również niektóre działania związane z realizacją określonych postulatów kampanijnych. Dotyczy to m.in. „polityki ceł i taryf” prowadzonej w dosyć chaotyczny sposób przez Donalda Trumpa. Działania zmierzające do reindustrializacji kraju oraz zwiększenia poziomu inwestycji zagranicznych doprowadziły do pogorszenia relacji z najbliższymi sąsiadami, sojusznikami i wieloletnimi partnerami handlowymi USA (w tym Kanadą) oraz zwiększenia kosztów codziennego życia (związanych ze wzrostem cen różnych produktów codziennej potrzeby). Co więcej, o ile samo ograniczenie nielegalnej migracji stanowi jeden z sukcesów tej administracji, o tyle krytyce podlegają metody stosowane wobec podejrzanych o nielegalny pobyt (w tym brutalne działania funkcjonariuszy ICE, czyli Urzędu Celno-Imigracyjnego) oraz zakres działań tych służb, który przełożył się w niektórych stanach na zwiększenie kosztów pracy i ograniczenie produktywności przez wzgląd na brak rąk do pracy, zazwyczaj wykonywanej właśnie przez ludność napływową.
W tej grupie czynników znajdują się również zarzuty formułowane wobec działań Donalda Trumpa i jego najbliższego otoczenia (także rodzinnego) o charakterze korupcyjnym, zmierzających bezpośrednio do zwiększenia prywatnego majątku rodziny Trumpów oraz zwiększenia ich wpływów polityczno-biznesowych. Tego rodzaju wątpliwości pojawiały się już w ramach licznych i częstych korekt polityki taryfowej Donalda Trumpa, którego oficjalne działania, mające konkretny wpływ na sytuację na rynkach międzynarodowych, poprzedzały informacje od samego prezydenta w mediach społecznościowych mogące stanowić wskazówki do określonych działań finansowych w celu zwiększenia majątku. Problemy te pogłębiły zarzuty wobec zięcia i doradcy Donalda Trumpa, Jareda Kushnera, dotyczące kwestii posiadania kont bankowych, na którym znalazły się środki pieniężne pochodzące od podmiotów powiązanych z władzami Zjednoczonych Emiratów Arabskich oraz Arabii Saudyjskiej.
Drugą grupą czynników wpływających na decyzję wyborców pozostawały kwestie zasadniczego wzrostu kosztów codziennego życia. Donald Trump nie tylko nie rozwiązał problemów finansowych i ekonomicznych Amerykanów pozostających obecne w życiu społecznym w momencie rozpoczęcia jego drugiej kadencji, ale – poprzez podjęcie określonych decyzji w polityce międzynarodowej – doprowadził do kolejnych trudności. Za takie uznać należy ograniczenia w programie Medicare i Medicaid, zaostrzenie kryteriów dostępu do ubezpieczeń oraz, przede wszystkim, zwiększenie cen paliw (w tym ropy), co w zasadniczy sposób przełożyło się na utrudnienia w podróżowaniu, transporcie oraz wykonywaniu poszczególnych prac, w tym działalności rolniczej, co było niezwykle istotne w takich stanach jak Kansas czy Ohio, w których podstawą pozostaje przemysł agrarny.
Do ostatniej kategorii pobudek kierujących wyborcami są postulaty dotyczące troski o demokrację. W debacie publicznej wskazuje się, iż dla części głosujących istotne pozostawały postulaty koncyliacyjne, dotyczące „wygaszenia” konfliktów społecznych, zasypania podziałów, odnajdywania wspólnych wartości i rezygnacji z radykalnych, skrajnych postulatów (w tym w zakresie szeroko pojętych spraw światopoglądowych). W tym kontekście przesłanie dużej części kandydatów Partii Demokratycznych jawiło się jako przeciwieństwo nie tylko Donalda Trumpa, ale również istotnego procenta polityków Partii Republikańskiej, którzy koncentrowali się w swoim przesłaniu na atakach personalnych wobec oponentów politycznych, różnorakich insynuacjach dotyczących pochodzenia lub religii kontrkandydatów, wyśmiewaniu oraz nieetycznych pomysłach (jak przygotowanie przez Viveka Ramaswamy’ego spotu wyborczego z udziałem matki swojej kontrkandydatki na stanowisko gubernatora Ohio, w której kobieta oskarża córkę o szereg zaniedbań względem m.in. zobowiązań rodzinnych.
W kontekście powyższych rozważań wartym wskazania pozostaje również pogląd – pojawiający się w szeregu wypowiedzi analityków – iż „niebieskie tsunami”, które przetoczyło się przez Stany Zjednoczone w wyniku wyborów połówkowych nie wynikało z siły i atrakcyjności programu politycznego Partii Demokratycznej, ale w dominującym stopniu ze słabości zewnętrznej i wewnętrznej Republikanów.
Konsekwencje, czyli możliwe przetasowania w administracji oraz wcale nie taka „kulawa kaczka”
Przedstawione powyżej wyniki wyborów wywołały szereg konsekwencji na różnorakich płaszczyznach polityki zarówno wewnątrzpaństwowej, jak i międzynarodowej Stanów Zjednoczonych.
W pierwszej kolejności należy wskazać, iż uzyskanie większości w obu izbach Kongresu przez Demokratów oznacza rozpoczęcie działań prawodawczych związanych z realizacją postulatów wyborczych poszczególnych kandydatów. Zakładając konsekwencję w ich działaniu – związaną również z określoną postacią amerykańskiego kalendarza wyborczego – należy spodziewać się zatem aktywności legislacyjnej związanej z dążeniami do zmniejszenia kosztów życia Amerykanów połączonych z próbami zmian w zakresie niektórych sektorów polityki socjalnej i społecznej (w szczególności w zakresie ubezpieczeń zdrowotnych). Jednocześnie wartym zaznaczenia pozostaje fakt, iż skuteczność tego rodzaju rozwiązań pozostaje ściśle uzależniona od kwestii współpracy pomiędzy Kongresem a Prezydentem Stanów Zjednoczonych. Donald Trump już bowiem zapowiedział, iż przez pozostały czas jego drugiej kadencji nie będzie wahał się, by korzystać z konstytucyjnego prawa weta. W tym wypadku Demokraci nie posiadają ani w Izbie Reprezentantów, ani w Senacie odpowiedniej większości dla odrzucenia prezydenckiego weta (2/3 głosów w każdej Izbie), zaś kwestia skuteczności współpracy z Republikanami zasiadającymi w Kongresie pozostaje na tę chwilę trudna do oceny, w związku z tarciami wewnątrz samej GOP.

Wspomniana niezgoda dotyczy, w szerszym zakresie, Partii Republikańskiej jako całości. W węższym zaś – administracji Donalda Trumpa. Część środowisk republikańskich winą za taki wynik wyborów obarcza bezpośrednio właśnie prezydenta, wskazując, iż sprzeniewierzył się postulatom prezentowanym przez te frakcje partyjne, dzięki którym doszedł do władzy (w tym, przede wszystkim, tzw. środowisko MAGA). To powoduje potrzebę reorientacji indywidualnej strategii poszczególnych Republikanów względem partii i samego Trumpa, w związku z dążeniami do realizacji osobistych celów i ambicji politycznych. Tego rodzaju aktywność widoczna była m.in. u obecnego wiceprezydenta. J.D. Vance w mediach społecznościowych przedstawił swoją analizę wyniku wyborczego, definiując konkretne elementy działalności politycznej, która doprowadziła do „niebieskiej fali”. Wskazane stanowisko zostało w zgodnej ocenie komentatorów ocenione jako próba zdystansowania się od polityki Donalda Trumpa w celu zminimalizowania skutków wyborów połówkowych w zakresie osłabienia indywidualnej pozycji Vance’a, pragnącego ubiegać się o kandydaturę z ramienia Partii Republikańskiej w wyborach prezydenckich w 2028 roku.
Administracja Donalda Trumpa będzie mierzyła się nie tylko z niezadowoleniem wyborców, ale także z potencjalnymi utrudnieniami prowadzenia polityki wynikającymi z systemu check and balances, charakteryzującego amerykańską wykładnię zasady trójpodziału władzy w państwach demokratycznych. Większość w Senacie i Izbie Reprezentantów daje Demokratom szeroki wachlarz narzędzi kontroli i weryfikacji działań federalnej władzy wykonawczej (w szczególności poprzez aktywność komisji śledczych); wpływu na obsadzanie stanowisk oraz finansowanie określonych działań administracji prezydenckiej, a także analizy określonych działań samego Donalda Trumpa. Nie oznacza to automatycznie, iż zostanie podjęta próba przeprowadzenia impeachmentu samego prezydenta, jednak podobne działania zmierzające do zdjęcia z urzędu mogą być wymierzone wobec poszczególnych członków jego gabinetu. Pierwszą osobą, wobec której podobna próba może zostać podjęta w pierwszej połowie 2027 roku, tym razem z powodzeniem (w przeciwieństwie do działań Demokratów tuż po wyborach połówkowych w listopadzie 2026 roku) jest Pete Hegseth, Sekretarz Wojny, obarczany winą za przedłużającą się operację wojskową przeciwko Iranowi.
Wartym zaznaczenia pozostaje jednak fakt, iż, chociaż uzasadnionym wydaje się twierdzenie, iż pozycja Donalda Trumpa zarówno wewnątrz partii, jak i w polityce wewnętrznej uległa osłabieniu, traktowanie urzędującej głowy państwa w kategoriach „kulawej kaczki” (lame duck), czyli podmiotu, który utracił realny wpływ na życie polityczne wydaje się przedwczesne. Prezydent USA posiada bowiem szeroki zakres prerogatyw, szczególnie w zakresie kształtowania i prowadzenia polityki zagranicznej. Biorąc pod uwagę fakt dotychczasowych działań Trumpa na tej płaszczyźnie oraz presję związaną z sytuacją wewnętrzną, należy brać pod uwagę scenariusz dążeń do osiągnięcia tzw. „łatwych zwycięstw”, które mogą zapewnić krótkoterminowe korzyści polityczne i wizerunkowe, przekładając się jednocześnie na długoterminowe problemy o zasięgu regionalnym lub globalnym. W tym kontekście wśród komentarzy powraca kwestia kontynuacji działań zbrojnych wobec Iranu oraz presji administracji Donalda Trumpa na jak najszybsze zakończenie wojny pomiędzy Federacją Rosyjską a Ukrainą, nawet w drodze nie tylko nadmiernego pokrzywdzenia strony ukraińskiej, ale również pójścia na daleko idące ustępstwa wobec strony rosyjskiej. Skutkować to może faktyczną zmianą architektury europejskiego bezpieczeństwa oraz pogorszeniem sytuacji geopolitycznej krajów Europy Środkowo-Wschodniej, w tym Polski.
Właśnie ze względu na doniosłość konsekwencji zmian potencjalnych priorytetów polityki federalnej władzy wykonawczej, mając na uwadze całą skomplikowaną układankę wzajemnych relacji, wynikających ze specyfiki konstytucyjnego ustroju Stanów Zjednoczonych, warto pamiętać, że pomimo wyraźnego zwycięstwa Demokratów w wyborach połówkowych, Donald Trump nigdzie się nie wybiera. Akurat amerykańskiego prezydenta listopadowe „błękitne tsunami” nie zmiotło. Przynajmniej na razie.
Dr Jakub Stępień – adiunkt w Katedrze Prawa Konstytucyjnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Członek Center for Anglo-American Legal Tradition na Wydziale Prawa i Administracji UŁ. W swojej pracy naukowej zajmuje się analizą regulacji dotyczących relacji pomiędzy wspólnotami religijnymi i państwami oraz wybranymi zagadnieniami dotyczącymi porządku ustrojowego Stanów Zjednoczonych. Autor monografii „Stosunki państwa i Kościoła katolickiego w konstytucyjnym porządku III Rzeczypospolitej Polskiej”


