27 maja br. na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego odbyło się spotkanie z ambasador Urszulą Doroszewską, autorką książki “Pora się godzić”. Wyzwania dyplomacji historycznej (Wydawnictwo KEW, Wrocław–Wojnowice 2026). Wydarzenie zostało zorganizowane przez Koło Naukowe Europy Środkowej i Wschodniej oraz objęte patronatem portalu „Obserwator Międzynarodowy”.
Urszula Doroszewska pełniła funkcję ambasadora RP w Wilnie w latach 2017–2023. W swojej książce podejmuje zagadnienie dyplomacji historycznej jako kluczowego, choć często niedocenianego wymiaru polskiej polityki zagranicznej wobec Litwy.
Polska i Litwa interpretują wspólne dzieje zasadniczo odmiennie. Unia lubelska (1569) jest w Polsce postrzegana jako dobrowolna federacja, z kolei litewska historiografia narodowa XIX wieku ukształtowała narrację o polonizacji jako zagrożeniu tożsamości litewskiej. Autorka dowodzi, że ta asymetria jest skumulowanym efektem procesu narodowotwórczego, gdyż nowoczesna Litwa budowała tożsamość przez odrzucenie wspólnej z Polską przeszłości. Dlatego też spory o narrację historyczną, wokół postaci Józefa Piłsudskiego, unii lubelskiej, Konstytucji 3 Maja czy dziedzictwa powstania styczniowego, nie stanowią jedynie tła dla stosunków dwustronnych, lecz bezpośrednio warunkują możliwość współpracy w dziedzinach bezpieczeństwa, energetyki i ochrony praw mniejszości.
Asymetrię pamięci historycznej obu narodów, zakorzenioną w odmiennych procesach narodowotwórczych XIX wieku, ambasador Doroszewska identyfikuje jako strukturalne źródło napięć, które przez dekady było eksploatowane przez Rosję. Szczególne miejsce w książce zajmuje ceremonialny pogrzeb szczątków przywódców powstania styczniowego, Zygmunta Sierakowskiego i Konstantego Kalinowskiego, który odbył się w Wilnie w 2019 roku z udziałem prezydentów obu państw. Autorka przedstawia to wydarzenie jako modelowy przykład dyplomacji symbolicznej, gestu wykraczającego poza protokół dyplomatyczny i znajdującego autentyczny oddźwięk społeczny po obu stronach granicy.
Książka ukazuje również wymiar geopolityczny: pełnoskalowa agresja Rosji na Ukrainę w 2022 roku przyspieszyła polsko-litewskie zbliżenie i nadała nową dynamikę współpracy w zakresie obronności oraz infrastruktury krytycznej, czego wyrazem są m.in. uruchomienie interkonektora gazowego GIPL, odłączenie krajów bałtyckich od systemu BRELL oraz postępy w realizacji projektów Via Baltica i Rail Baltica.
W dyskusji wokół książki udział wzięli również dwaj pracownicy Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych UŁ: prof. Przemysław Żurawski vel Grajewski, który w latach 2020–2023 pełnił funkcję stałego doradcy Sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu RP, a od kwietnia 2021 roku — członka Kolegium Prezydenta RP ds. Polityki Zagranicznej, oraz prof. Jacek Reginia-Zacharski, który od 1 września 2021 do grudnia 2023 roku sprawował funkcję dyrektora Departamentu Strategii Polityki Zagranicznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Obaj rozmówcy figurują w podziękowaniach zamieszczonych w książce, co nadaje ich uczestnictwu w spotkaniu dodatkowy wymiar — są zarówno ekspertami w dziedzinie polityki wschodniej, jak i współpracownikami autorki przy powstawaniu dzieła.
Rozmowę poprowadził Marcin Mikielski, prezes Koła Naukowego Europy Środkowej i Wschodniej.
Publikacja ukazała się nakładem Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu.