Czy prawo międzynarodowe może być narzędziem ochrony jednostek, wspólnot ludzkich i całych narodów, czy pozostaje raczej instrumentem realizacji interesów państw? Jak spór dwóch prawników wywodzących się z Europy Środkowo-Wschodniej – Rafała Lemkina i Andrieja Wyszyńskiego – wpływa na współczesne rozumienie ludobójstwa, imperializmu oraz wojny Rosji przeciwko Ukrainie? W najnowszym odcinku podcastu „Lachowski i Piątkowski o prawie międzynarodowym” przyglądamy się jednemu z najciekawszych intelektualnych sporów w historii prawa międzynarodowego XX wieku.
Punktem wyjścia do rozmowy jest najnowszy artykuł dr. Tomasza Lachowskiego pt. Imperialism, Genocide and International Law in the Bloodlands in the Past and Present. A Four-Round Confrontation between Raphael Lemkin and Andrey Vyshinsky, opublikowany w prestiżowym czasopiśmie “International Community Law Review” (Brill). Autor przedstawia w nim symboliczną, czterorundową konfrontację pomiędzy Rafałem Lemkinem – twórcą pojęcia ludobójstwa – a Andriejem Wyszyńskim, głównym architektem stalinowskiej doktryny prawa. Ich odmienne wizje prawa międzynarodowego – uniwersalistyczna i antyimperialna z jednej strony oraz podporządkowana interesowi państwa i ideologii z drugiej – do dziś kształtują debatę nad odpowiedzialnością za najcięższe zbrodnie międzynarodowe.
Artykuł, który stanowi stanowi realizację projektu IDUB, dostępny jest tu.
W rozmowie poruszamy również problem marginalizacji doświadczeń Europy Środkowo-Wschodniej w światowej nauce prawa międzynarodowego oraz rozwijającą się koncepcję Second World Approaches to International Law (SWAIL). Zastanawiamy się, czy doświadczenie państw Drugiego Świata pozwala inaczej spojrzeć na imperializm, kolonializm i ludobójstwo niż dominujące perspektywy Zachodu oraz Globalnego Południa. Czy koncepcja Lemkina, zakorzeniona w doświadczeniu regionu pomiędzy III Rzeszą a Związkiem Sowieckim, pozostaje aktualna wobec współczesnych konfliktów? Rozmawiamy także o negocjacjach Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 r., wpływie Związku Sowieckiego (w tym samego Wyszyńskiego) na ostateczny kształt definicji ludobójstwa oraz o tym, dlaczego niektóre elementy pierwotnej koncepcji Lemkina – zwłaszcza odnoszące się do niszczenia tożsamości narodowej i kulturowej – nie znalazły odzwierciedlenia w obowiązującym prawie międzynarodowym.
Analizujemy również, w jaki sposób spór Lemkina i Wyszyńskiego powraca dziś w dyskusjach dotyczących rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie, przymusowych deportacji ukraińskich dzieci czy współczesnych sporów o interpretację zbrodni ludobójstwa.
Na te i wiele innych pytań odpowiedzi znajdziecie w kolejnym odcinku podcastu „Lachowski i Piątkowski o prawie międzynarodowym”.
Zapraszamy do wysłuchania!
Prowadzący – dr Tomasz Lachowski i dr Mateusz Piątkowski.
Podcast realizowany jest we współpracy portalu „Obserwator Międzynarodowy” oraz Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego.