Minął ponad rok od zmiany reżimu w Syrii. 8 grudnia 2024 roku siły opozycyjne złożone z Organizacji Wyzwolenia Lewantu (arab. Hakat Tahrir asz-Szam) i Syryjskiej Armii Narodowej zajęły stolicę kraju Damaszek kończąc trwające od 1971 roku autorytarne rządy rodziny Asadów. Na stanowisku głowy państwa obalonego Baszszara al-Asada zastąpił Ahmed asz-Szara, w przeszłości przywódca dżihadystycznego ugrupowania Dżabhat anNusra, powiązany także z Al-Ka’idą. Niemniej, państwo syryjskie wciąż mierzy się z konsekwencjami 14-letniej wojny domowej.
Autor: Patryk Kurc
Do największych wyzwań wymienić należy – spory o kontrolę terytorialną, napięcia na tle etnicznym i religijnym, ingerencje zewnętrznych aktorów oraz poważny kryzys humanitarny. W styczniu 2026 roku nastąpił jednak pewien przełom. Czy Ahmed asz-Szara zdoła zakończyć konflikt z syryjskimi Kurdami i czy możliwa jest integracja społeczności kurdyjskiej w ramach ponadnarodowego państwa syryjskiego?
Jednym z priorytetów obozu asz-Szary jest centralizacja władzy i konsolidacja terytoriów kontrolowanych przez zbrojne ugrupowania mniejszości etnicznych – Druzów na południu oraz Kurdów na północnym wschodzie. Ponadto Syria wciąż pozostaje areną rywalizacji międzynarodowej. Izrael nieustannie okupuje Wzgórza Golan, zapewnia też protekcję społeczności druzyjskiej. Do stycznia 2026 roku jedna czwarta powierzchni kraju pozostawała pod kontrolą Syryjskich Sił Demokratycznych (SDF), zbrojnego ugrupowania Kurdów. Podczas wojny domowej na tych terenach utworzona została de facto sprawnie działająca administracja, niezależna od Baszszara al-Asada. W połowie miesiąca wojsko syryjskie wkroczyło do Aleppo. Walki pomiędzy siłami rządowymi a kurdyjskimi skutkowały śmiercią ponad 20 osób.
16 stycznia 2026 roku Ahmed asz-Szara wydał bezprecedensowy dekret – po raz pierwszy od uzyskania przez Syrię niepodległości w 1946 roku, państwo syryjskie uznało Kurdów jako mniejszość etniczną. Na mocy dekretu wszystkim syryjskim Kurdom przysługiwać ma obywatelstwo, ochroną objęty zostanie też język kurdyjski, do którego nauki prawo mają mieć wszyscy jego użytkownicy. Asz-Szara zapowiedział też, że 21 marca będzie państwowym świętem Nowruz (irański nowy rok i początek wiosny, obchodzone w Iranie, wielu państwach arabskich oraz w Azji Centralnej). SDF zgodziło się na rozejm, co daje nadzieje Damaszkowi na integrację tego zbrojnego ugrupowania w ramach syryjskiej armii. Przejęcie kontroli administracyjnej i militarnej nad terytorium Rożawy byłoby kolejnym krokiem ku pełnej legitymizacji władzy asz-Szary, zarówno na arenie międzynarodowej, jak i krajowej.
Przypomnieć należy, że Kurdowie to lud indoirański, jeden z największych narodów bez własnego państwa (według szacunków 30-40 milionów). Wyznają głównie islam sunnicki i zamieszkują tereny czterech państw – Iraku, Iranu, Syrii i Turcji, co bezpośrednio przekłada się na dynamikę sytuacji międzynarodowej w Azji Zachodniej. Kurdowie stanowią około 10% populacji Syrii. SDF przez wiele lat trwania wojny domowej cieszyło się wsparciem Stanów Zjednoczonych w walce z reżimem Baszszara al-Asada i dżihadystycznymi terrorystami (Państwo Islamskie, AlKa’ida, Dżabhat an-Nusra). W 2017 roku to właśnie SDF zdobyły miasto ar-Rakka, ówcześnie stolicę Państwa Islamskiego. Aktywna dyplomacja Ahmeda asz-Szary zapewniła jednak przychylność ze strony Waszyngtonu jednocześnie osłabiając pozycję SDF.
Prezydent Syrii spotkał się z Donaldem Trumpem po raz pierwszy w maju 2025 roku podczas wizyty w Rijadzie w Arabii Saudyjskiej. Było to pierwsze spotkanie przywódców Syrii i USA od 2000 roku. Kilka miesięcy później asz-Szara odwiedził Biały Dom. Efektem aktywności syryjskiego prezydenta jest znoszenie sankcji gospodarczych przez Stany Zjednoczone i Unię Europejską. Wzrasta też aktywność Damaszku w ramach organizacji regionalnych takich jak Liga Państw Arabskich. Przejęcie kontroli nad terytorium opanowanym dotychczas przez Kurdów jest też korzystne dla Turcji. Ankara upatruje własny interes w zwalczaniu kurdyjskiej opozycji stając się naturalnym partnerem dla Syrii pod rządami Ahmeda asz-Szary.
Obietnica nadania obywatelstwa syryjskim Kurdom, uznanie języka kurdyjskiego jako języka mniejszości wraz z gwarancją do jego nauki to z jednej strony pewien przełom po kilku dekadach autorytarnych rządów Asadów i dyskryminacji na tle etnicznym i religijnym. Z drugiej zaś strony, wyklucza to debatę nad niepodległością Kurdystanu. W kontekście prawa międzynarodowego ta kwestia jest kolejnym przykładem dylematu wyższości określonych norm. Czy nadrzędna jest zasada integralności terytorialnej i nienaruszalności granic, czy prawo narodów do samostanowienia? Syria zmierzyć się z musi z wieloma wyzwaniami, w tym pojednaniem wszystkich grup społecznych współtworzących państwo syryjskie, które historycznie i współcześnie pozostaje mozaiką wielu wyznań i języków.
Patryk Kurc – student studiów magisterskich na kierunku stosunki międzynarodowe na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego, członek Studencko-Doktoranckiego Koła Naukowego Al-Maszrik (WSMiP UŁ), zainteresowania badawcze: Azja Centralna, Ujgurzy, prawa człowieka
