Wojna, którą moskale prowadzą przeciwko Ukrainie, mimo jej aktywnego etapu, nie przeniosła się wyłącznie z działań hybrydowych na pole walki stricte militarnej. Działania demoralizujące ofiarę agresji zbrojnej w dużej mierze pozostają jednymi z kluczowych. Oczywiście nie są tak zauważalne jak bombardowanie dziecięcych szpitali czy budynków cywili, ale „bombardowanie” informacyjne mózgu Ukraińców pozostaje czołowym w arsenale władz moskwy rządzonej faktycznie przez służby specjalne z minimalnym udziałem wojska. Tym bardziej niebezpiecznie kiedy działania hybrydowe nabywają waloru sakralnego i za pomocą religijnego przekazu faktycznie odbywa się propaganda raszyzmu. W Rezolucji PACE z dnia 17 kwietnia 2024 roku w punkcie 13. zaznaczono: „Hierarchia Patriarchatu Moskiewskiego Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, w tym patriarcha Cyryl, jest orędownikiem ideologii Russkiego Mira, ogłaszając wojnę z Ukrainą i „szatańskim” Zachodem „świętą wojną wszystkich Rosjan”, wzywając wyznawców prawosławia do poświęceń siebie dla swojego kraju. Zgromadzenie jest zbulwersowane takim nadużyciem religii i wypaczeniem tradycji chrześcijańsko-prawosławnej przez reżim Władimira Putina i jego pełnomocników w hierarchii Patriarchatu Moskiewskiego”.
Autor: Witalij Mazurenko
Od 1992 roku, kiedy po chwilowym zamieszaniu władze moskowii zaczęli podejmować działania na drodze do przywrócenia Ukrainy pod własny wpływ, a w Charkowie odbył się „sobór” hierarchii moskiewskiego patriarchatu w Ukrainie, na którym ogłoszono ustanowienie tak zwanej ukraińskiej cerkwi prawosławnej patriarchatu moskiewskiego (ucp pm) – owa organizacja pozostaje jednym z czołowych narzędzi wywrotowych moskwy w Ukrainie. W jej religijnym przekazie odbywa się zastąpienie kluczowych dla chrześcijaństwa pojęć: Królestwo Boże na russkij mir, Pan Bóg na car albo inny przywódca moskowii, Trójca na trzy bratnie narody itd. Od rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji moskali na Ukrainę Służba Bezpieczeństwa Ukrainy wykryła ponad 60 przedstawicieli duchowieństwa tej struktury oskarżonych o działania kolaboracyjne i działania skierowane na szkodę Sił Obrony Ukrainy. W trakcie przeszukiwań w oddziałach ucp pm znaleziono literaturę propagandową agresora. 25 czerwca tego roku został wymieniony na ukraińskich jeńców wojennych metropolita ucp pm Ionafan, wcześniej osądzony na termin 5 lat więzienia za propagandę nienawiści na tle narodowościowym. Co świadczy o wartości tego agenta dla władz moskwy.
Do pełnoskalowje inwazji próby ograniczenia działalności ucp pm była utrudniona dla władz w Kijowie ze względu na natychmiastowe zorganizowane kampanii medialnych opowiadających o „prześladowaniach” prawosławnych i naruszenia wolności sumienia w Ukrainie. Między innymi lobbystą tej organizacji w USA został adwokat Robert Amsterdam na zlecenie oligarchy i diakona ucp pm Wadyma Nowińskiego, naturalizowanego obywatela moskowii przez byłego prezydenta-zdrajcę Ukrainy Wiktora Janukowycza. Natomiast po wykryciu faktów działalności kolaboracyjnej w trakcie konfliktu zbrojnego otworzyła się droga do bezpośredniego zakazu owej organizacji na terytorium Ukrainy.
Podstawą zagwarantowania swobody sumienia i wyznania w Ukrainie jest art. 35 Konstytucji Ukrainy oraz art. 9 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, który przewiduje możliwość ograniczenia tej swobody „które są przewidziane przez ustawę i konieczne w społeczeństwie demokratycznym z uwagi na interesy bezpieczeństwa publicznego, ochronę porządku publicznego, zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób”. Wzorując na tą przesłankę ukraiński ustawodawca dążył do całkowitego zakazu ucp pm.
Pierwsze próby ograniczenia wpływu ucp pm odbyły się w latach 2018-2019. Na tle trwającej agresji zbrojnej moskowii 20 grudnia 2018 roku została przyjęta ustawa o zmiany art. 12 Ustawy Ukrainy „O wolności sumienia i organizacjach religijnych” w zakresie nazwy organizacji religijnych (stowarzyszeń), które wchodzą w skład (są częścią) struktury organizacji religijnej (stowarzyszenia), centrum kierowniczego (zarządzanie) znajduje się w granicach Ukrainy w państwie uznanym przez prawo za dokonanie agresji militarnej przeciwko Ukrainie i/lub czasowo okupowało część terytorium Ukrainy”, która zobowiązała ucp pm do zmiany nazwy na moskiewski patriarchat w Ukrainie, w celu niewprowadzenia w błąd obywateli co do ukraińskości tej organizacji. W odpowiedzi na skargę konstytucyjną Sąd Konstytucyjny Ukrainy potwierdził konstytucyjność tej ustawy decyzją z dnia 27 grudnia 2022 roku. W decyzji Sąd powołał się na swobodę sumienia jako indywidualne prawo człowieka i niemożliwość jego rozpowszechnienia na działanie osoby prawnej, kierowanej ze strony państwa prowadzącego agresję przeciwko Ukrainie.
Na podstawie wyżej wspomnianych zagadnień normatywnych 20 sierpnia 2024 roku ukraiński parlament uchwalił ustawę o ochronie porządku konstytucyjnego w sferze działalności organizacji religijnych. Art. 2 ustawy zakazuje działalność na terytorium Ukrainy organizacji religijnych, których organy zarządu przebywają na terytorium państwa prowadzącego przeciwko Ukrainie agresję zbrojną, a art. 3 wprost zakazuje działania osób prawnych związanych z patriarchatem moskiewskim na terytorium państwa ukraińskiego. Takie sformułowanie związane z tym, że w świetle ustawy o swobodzie sumienia i organizacji religijnych w Ukrainie osobą prawną nie jest kościół w całości, ale tylko pojedyncze jego części jak to parafia, klasztor itd.
Ustawą przewidziany został trzymiesięczny termin na zerwanie związku z patriarchatem moskiewskim. Faktycznie może to nastąpić przez albo dołączenie się do Prawosławnego Kościoła Ukrainy, albo przez wniesienie zmian do statutu osoby prawnej wprost deklarującej zerwania tego związku. Po upływie tego terminu osoby prawne ucp pm będą pozbawione nieruchomości wynajmowanych u państwa lub samorządów lokalnych. Samorządy lokalne będą zaś zobowiązane wytoczyć pozew o rozwiązanie parafii itd. ucp pm na swoim terytorium.
Zapowiada się długi proces likwidacji upc pm w Ukrainie, ale państwo ukraińskie zrobiło wszystko, żeby uniknąć oskarżenia o naruszenie swobody sumienia poprzez wprowadzenie drogi sądowej, a nie administracyjnej zakazu działalności organizacji pm w Ukrainie, odwołując się do potrzeby ochrony bezpieczeństwa narodowego i rozgraniczenia prawnego indywidualnej swobody jednostki, a działań osoby prawnej organizacji religijnej.
Ciekawostką dla polskiego czytelnika może być to, że owe ustawodawcze procesy w Ukrainie można uważać symboliczną kontynuację stuletniego cyklu wycofania wpływu moskwy przez czynnik religijny w Europie Środkowo-Wschodniej. 13 listopada 1924 roku Patriarcha Konstantynopola wydał Tomos o utworzeniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Zabieganie o to ze strony władz II RP i osobiście marszałka Józefa Piłsudskiego było spowodowane pragnieniem zniwelowania wpływ moskwy w nowo powstałym państwie polskim po I wojnie światowej. Chociaż ten proces nie został w pełni skończony, ponieważ po II wojnie światowej PAKP zrzekła się Tomosu i otrzymała „błagosławieństwo” na autokefalię ze strony moskwy. Do dziś pozostaje ona pod ograniczonym wpływem pm nie uznając autokefalii Prawosławnego Kościoła Ukrainy, a jej głowa – metropolita warszawski Sawa – wystosował list w grudniu 2023 roku z okazji intronizacji patriarchy moskiewskiego kiriła, w którym pochwalał jego wsparcie dla agresji moskali w Ukrainie.
Może warto przyjrzeć się doświadczeniu ukraińskiemu?
Witalij Mazurenko – zastępca redaktora naczelnego portalu „Obserwator Międzynarodowy”, prawnik, dziennikarz, doktorant na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Pochodzi z Odeszczyzny.
